Lera-bidea

Powered by Wikiloc

 

Alkizako San Martin elizaren ondotik abiatu eta berehala, Alkizako mendi ibilbideen informazioa ematen duen egurrezko argibide-taularen ondora ailegatuko gara. Maldan behera egin eta Erdi Aroko jatorria duen Lete (edo Alkizalete) baserri ederraren ondora iritsiko gara. Gaur egungo baserria XVIII. mendeko eraikin barrokoa da, baina bere kanpo zein barne egituran Erdi Aroko hainbat elementu ikus daitezke: erdi puntuko arku bat eta behe-solairuko horma-atalaren zati batzuk, esate baterako. XVI. mendekoak diren zutoin eta habeak ere baditu. 2007ko maiatzaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak Kultura Ondasun izendatu zuen, Monumentu sailkapenarekin.

Alkizalete baserria

Alkizako San Martin eliza

Baserriari bizkarra eman, maldan behera jarraitu, eta, bidegurutzera iristean, metalezko zutoin batean erakusten diren PR-Gi 78 eta SL-Gi 9 ibilbideen artean, ezkerretik ateratzen dena aukeratuko dugu. Porlanezko pistatik aurrera egin eta laster izango gara Berandoain baserriaren ondoan. Aurrez aurre, Hernioko gailurreria, eta gertuago, Algorri, Zopite eta Belako haitzak ikusiko ditugu.

Ibilbideen argibide-taula

Askantxoko saguzarren ibilbidearen bide seinaleak

Baserria inguratu, basoan murgiltzen den lurrezko pistatik jarraitu eta Berandoaingo karobiaren aurrien ondora helduko gara. Karea egiteko zulo edo hobi hauek betetzeko, azpiko aldean, egurra jartzen zen; horren gainean kareharria eta gero, txandaka egurra eta harria. Beheko ahotik su ematen zitzaion, eta, hiru egun eta astebete artean egozten egon ondoren, itzali egiten zen. Emaitza kare bizia zen. Baserri gehienek izan zuten karobia, bai etxeko hormak zuritzeko, baita baratzako zomorroak eta izurriak tratatzeko.

Ilunbeko galtzada

Leteren borda

Argibide-taula

Metro batzuk aurrera egin eta bidegurutze batera helduko gara. Askantxoko bide balizatua utzi eta, eskuinetik, maldan gora ateratzen den xenda hartuko dugu. Bide tarte honetan galtzadaren arrasto bikainak ikusi ahal izango ditugu. Ohikoa da gure mendietan galtzadekin topo egitea. Batzuen ustez, bide hauek erromatarrek eraikitakoak dira, baina ez da horrela, gure basoak eta mendiak ustiatzeko nekazariek eginikoak baizik. Pagadian zehar marrazten den Ilunbeko galtzadaren arrastoan altuera erraz irabaziko dugu PR-Gi 78 bide balizatuarekin bat egin arte. Bide nagusitik aurrera segi eta Leteren bordaren ondora ailegatuko gara, eta, honen ondoan dagoen argibide-taulan, basoa bizitzaren babeslekuaren inguruan azalpenak irakur daitezke.

Itxuraingo iturria

Itxuraingo urmaela

Itxuraingo tumulua

Bide nabarmenak berehala eramango gaitu Itzuregiko bidegurutzera. Zelatuna zuzentzen den bidea utzi eta, eskuinetik ateratzen dena hartuko dugu. Izeidia zeharkatu ostean, Hernioko gailurreriaren ikuspegi zabala izango dugu. Jaisten hasi orduko, Itxuraingo tumuluaren ondora helduko gara. Honen ondoan, urmaela, iturri dotore bat eta trantsizio-larreak berreskuratzeko garatzen ari diren proiektuaren berri ematen duen argibide-taula.    

Bide-seinaleak

 

Alkiza herria

Paraje eder hau atzean laga eta, Algorri mendia inguratzen duen bide zaharretik, Santa Kruz ermitaren aurrien ondora iritsiko gara. Bertan dagoen argibide-taulan ermitari buruzko informazioa irakurriko dugu. Begiratoki aparta honetatik atzera egin eta balizatutako bidera itzuliko gara. Bide zabal eta nabarmenak Alkizara gerturatuko gaitu Areta baserriaren ondotik igaro eta gero. Azken maldari aurre egin eta herriko plazan izango gara.

Lera (Iturraran museoa)

Lera (Baionako museoa)

Xorroxingo ur-jauzia

Powered by Wikiloc

 

Ibilbide hau Baztango bidexkarik iradokitzaile eta xarmagarrienetako bat da. Pago eta gaztainondo artean doa, freskuran, antzinako izaki mitologikoen oihartzunez beteriko parajeetan barna.

Erratzuko etxeak

Erratzu

Xorroxingo ur-jauzi politak merezi du bisitaldi bat egitea. Familian egiteko egokia den ibilbide honetan, bateratu nahi dira bidearen erakarmen turistikoa eta ingurunearen erabilera tradizionalak. Erratzura iritsi eta Ubidea kaleko aparkalekuan utziko dugu autoa, zerrategiaren nabeetatik hurbil, egoiliarrentzat erreserbatutako aparkalekuak ez okupatzeko.

Gaztaiondo ale bikaina

Gorastapolo auzoa

Aparkalekutik atzera egin eta NA-2600 errepidea gurutzatuko dugu, etxebizitza-bloke batzuen parean. Ibilbideak hegoalderantz egiten du kalez kale, errepideko trafikoa saihesteko, eta baratze arteko pasabide mehar bateraino doa: hura hartuko dugu Aranea gaineko harrizko zubi ederrera joateko. Nork jakin, baliteke laminaren batekin topo egitea errekan.

Lehen ur-jauzia

Xorroxingo ur-jauzia

Xorroxingo ur-jauzia

Bidexka Iñarbegiko errekaren parean doa, baita Gorostapalo eta Iñarbil auzoetara daraman errepidearen parean ere. Bi zubi txiki zeharkatu ondoren, bidegurutze bat dago, seinaleak dituena (zutoinak). Handik herri bidexka zaharraren errotuluei segituko diegu, zubi berri batera iritsi arte. Pagadi-gaztainadi batean sartuko gara orduan, Iñarbegi errekastoari segika. Errekastoa igaro behar ez izateko, ezkerreko bidexkatik joko dugu eta, lehenbiziko ur-jauzia pasatu ondotik, Xorroxingo ur-jauzira helduko gara, bigarrena eta ikusgarriena baita.

Gorastapoloko galtzada

Gorastapolko etxe bikaina

Eguzkilorea Gorostapolko etxe baten atarian

Gorastapoloko etxeak

Xorroxingo ur-jauzitik bidegurutzeraino jaitsiko gara eta handik Gorostapoloko ermitara doan maldan goiti. Baztango auzo tipiko hori zeharkatuko dugu, karrika harriztatuak zapalduz eta etxe gorrixkak ezker-eskuin, Erratzuko herrigunera, ibilbidearen abiapuntura, iritsi arte.

Erratzu herria

Erratzuko San Pedro eliza

San Pedro elizako klaustroa

Andelo hiri erromatarra

 

Xoxote eta Erlokurutz

 

Urraki, Beleku eta Illaun

Powered by Wikiloc

 

Hiru dira Urrakiko mendigunea osatzen duten mendiak. Altuena, iparraldean kokatuta dagoen  Urraki da, erdikoa, berriz, Beizama aldera amiltzen diren harkaitz-ebakien gainean dagoen Illaun, eta azkena, hiruetatik apalena den Belekuko tontorra. Ibilbide zirkular honek, Bidania-Goiatz herritik abiatu eta hiruak lotzen ditu. Bidean, Hernio-Gazume, Izarraitz Aralar, Aratz-Aizkorri eta Anbotoko ikuspegiez gozatzeko aukera izango dugu.

Bidaniako San Bartolome eliza

Udaletxea

Bidaniako San Bartolome elizaren aurreko plazatik atera, kontzeju jatetxearen ondotik pasa eta Goiatz aldera abiatuko gara. Agerre-Azpi etxadia zeharkatu, eta, Urrakira zuzentzen errepidera atera eta gero, gertu dagoen Goiatzera helduko gara. Andra Maria Jasokundearen elizaren parean, errepide nagusia utzi eta eskuinetik ateratzen den asfaltozko bidetik jarraituko dugu. Lizardi baserria atzean laga eta kanposantuaren ondora ailegatuko gara.

Bidania eta Hernio

Goiatz

Goiatz barreiatutik gora eginez, ukuilu eta bestelako itxituretan dauden abere mota desberdinak ikusiko ditugu. Bidegurutzean, ezkerretik egingo dugu aurrera, eta, Lete baserriaren ondora ailegatzean, bide zabala utzi eta eskuinetik zabaltzen den lurrezko bidetik igotzen jarraituko dugu. Bide tarte honetan, galtzada zaharraren arrastoak ikusiko ditugu. Altuera hartzen goazen heinean, Hernio-Gazume gailurreriaren eta Izarraitzeko mazizoaren ikuspegi zabala izango dugu.

Hernio eta Gazume

Hernio eta Gazume

Artadi ederren paraleloan marrazten den zementuzko pistak Urrakira doan errepidera eramango gaitu. Gertu dauden Otsabiaga baserriko aurrien ondotik jarraitu, Izpillaga baserria ezkerrera utzi eta lurrezko pistan barrena jarraituko dugu. Borda baten ondora ailegatzean basoan murgilduko gara. Aurrerago dagoen langa gurutzatu ondoren, lur eremu garbira aterako gara. Goran ikusiko dugun izeidi aldera igo eta gero, harresi txikiaren paraleloan jarraituko dugu. Hesia gainditu eta berehala, batere ikuspegirik ez duen Urrakiko tontorraren ondoan izango gara. Bi mendizaleen omenez, Tolosako Alpino Uzturre eta Oargui mendi elkarteek jarritako buzoiak ondo erakusten du tontorra zein den.

Urrakiko tontorra

Urrakiko tontorra

Izeiditik atera bezain pronto, Urrakiko erpin geodesikoaren ondora iritsiko gara. Xenda batek, pagadi txiki batzuk zeharkatu eta Loiztizabalgo lepora eramango gaitu. Illaun mendiaren magaletik hedatzen den lurrezko pistan barrena, langa bat pasa eta Beleku mendiarekin partekatzen duen Arrasateko lepora ailegatuko gara. Pinudian barneratu eta Belekura igotzen den bidezidorretik erraz igoko gara erpin geodesikoa dagoen lekuraino.

Belekuko tontorra

Tontorretik, igotako bidetik atzera egin eta Arrasateko lepora itzuliko gara. Hesi bat gainditu eta Illaungo tontorreraino igoko gara lur-eremu garbitik. Illaun II-ko trikuharriaren aurriak gertu. Gora ailegatzean hormigoizko gurutze  handi batek emango digu ongietorria. Tontor honetatik, Hernio-Gazume, Izarraitz, Aralar eta Aratz-Aizkorriko ikuspegiez gozatzeko aukera izango dugu.

Illaungo maldetan

Illaungo gurutzea 

Abiapuntura itzultzeko tenorean, mendiaren gandorretik segituko dugu, eta, hesi bat igaro  ostean, harresi txiki bata gaindituko dugu. Ikusgaitz den xenda batek beherago dagoen bide zabalera eramango gaitu, Altxonbidera hain zuzen ere. Transhumantziako bide honek (GR-35), Gipuzkoako lurraldea zeharkatzen du, kostaldea eta barnealdeko lurrak lotuz. Zarautzeko Iñurritza biotopo babestutik, Gipuzkoa eta Nafarroako mugan dagoen Lizarrustiraino hedatzen da, antzinako artzain-bideei jarraika. Marra zurigorriez balizatutako ibilbide honek Bidania-Goiatz herriraino eramango gaitu.

Bidania eta Hernioko gailurreria

Iriarte jauregia

Pinudia zeharkatu eta gero, altxonbidean zehar emeki-emeki galduko dugu altuera. Hasieran belaze artean zabaltzen den bide zabaletik egingo dugu aurrera eta gero, basoan murgildu eta errepidera aterako gara. Bidaniako teilatuen gainetik Hernioko tontorra nola  gailentzen den ikusirik, Labaka-Goena baserriaren ondora jaitsiko gara, idiak entrenatzen dituen Juanito Zizurkil pertsonaia bitxiaren etxe ondora. Metro batzuk beherago, errepide nagusira aterako gara, eta, Goiatz erreka gainditu ostean, abiapuntuan izango gara.

Behorbarroteko hagina

Powered by Wikiloc

 

2021ean, Gipuzkoako Foru Aldundiak Pagoetan dagoen haginen basoa ezagutzeko ibilbide berri bat prestatu zuen. Ibilbide horren bidez, inguru hauetara gerturatzen diren bisitariek, parkean dagoen haginen (Taxus baccata) populazio handiaz gain, konifero zein hostozabalen baso desberdinak ezagutzeko aukera izango du. Lan hau, Life Baccata proiektu europarrari esker burutu izan da.

 

San Esteban elizako arkupea

San Esteban elizako arkupea

Aiako aparkalekuaren ondoan dagoen Gurutze Santutxotik (Etxetxo) abiatu eta, San Esteban elizaren ondotik igaro eta gero, errepidera aterako gara. Bertatik metro batzuk ibili ondoren, Pagoetara zuzentzen den porlanezko pista hartuko dugu. Hirurehun bat metro bertatik egin, eta, lehen bidegurutzean, eskuinetik ateratzen den bide balizatua (SL-Gi 4003 eta PR-Gi 4001)  hartuko dugu. Metalezko ate bat igaro eta, errepidearen paraleloan zabaltzen den bidezidorrean zehar,  erraz egingo dugu aurrera.

Burnigurutzetako bidegurutzea

Burnikurutzetako behatokia

Gorabehera handirik gabe, Giltzarriturriko paraje hezeen ondotik pasa eta Burnigurutzeko bidegurutzera ailegatuko gara. Gertu dagoen izen bereko behatokitik parkearen eta kostaren ikuspegi ederrak izango ditugu. Bidegurutze honetan dauden bi norabideen artean edozein aukeratu dezakegu, ibilbidea zirkularra da eta. Ezkerrekoa utzi eta eskuinekoa hartuko dugu, bide seinale zuri eta berdeek erakutsiko diguten norabidean. Ibilbidearen zenbait tartetan egurrezko mailak jarri dira mendizalearen ibilera errazteko.

 

Sagastizabal baserria 

Egurrezko mailetatik igotzen

Baso ederrean zabaltzen den bide zabalak Sagastizabal baserriaren ondora eramango gaitu. GFAk 1956an, Foru Aldundiak Laurgaingo finkaren 500 hektarea erosi eta, hurrengo urtetan lur hauek basoberritu zituen arte, baserri honen inguruko lurrak lauagoak ziren, eta bertan, larreak, labore lurrak, baratzeak eta baserriari izena ematen dion sagastia zeuden. Horrela bakarrik ulertu daiteke baso trinko batean baserri honek duen kokapena. Baserria inguratu eta pistan barrena segituko dugu beste bidegurutze batekin topo egin arte. Aldapa txiki batek, itzulerako bidea erakutsiko digun beste bidegurutze batera eramango gaitu.

 

Elutsaundiko pagadia

Behorbarroteko hagina

Neberako Lizarra lepora doan bide balizatua (PR-Gi 4001) gure eskuinera utzita, ezkerretik marrazten den zidorretik jarraituko dugu Elutsaundiko pagadian barneratuz. Joan den mendeko 50eko hamarkadan, inguru honetako lur gehiena soilduta zegoen edo, behin eta berriz inausi egiten ziren zuhaitzak altxatzen ziren. Gerora, basoberritze politikak baso hauen biziberritzea ekarri zuen. Baso artean zabaltzen den bidetik berehala iritsiko gara Behorbarroteko haginaren ondora.

Behorbarroteko hagina

 

 “Behorren leku” honetako magaletan barreiatzen den basoa mistoa da. Bertakoak diren pago eta astigarrekin batera, izei gorria ikus daiteke, eta, horien guztien itzalpean bizirauten duten haginak ditugu. Paraje honetan espezie honetako ale bikain batzuk ikus  ditzakegu. Parkean ikusiko ditugun hagin populazioak gazteak dira oro har, hala ere, Iberiar penintsulan populazio dentsitate handienetakoa dela esan daiteke. Dentsitatea handia izan arren, Pagoetan espezie horretako hagin gehiago badaude ere, adinari eta tamainari dagokienez ez dago horrelako besterik, Behorbarroteko hagin honek 200 urte baino gehiago ditu.

Haginaren hostoak

 

Hagina (Taxus baccata) zuhaitz berezi eta ederra da. Oso mantso hazten da eta bizitza luzea izaten du eskuarki. Kasu batzuetan 20 metroko altuera izatera heldu badaiteke ere, askotan zuhaixkaren itxura izan ohi du. Bere egurra oso gogorra da eta historian zehar erabilera mota asko izan ditu. Penintsulako iparraldeko lurralde askotan, euskaldunak barne, hagina zuhaitz sakratutzat zuten eta gure herriko mitologiari lotuta egon da. Elezaharren arabera, euskal gerlariek erabiltzen zituzten geziak, haginetik ateratako pozoiez bustitzen zituzten eta preso hartu eta hil aurretik, zuhaitzaren fruituetatik lortzen zuten narkotikoa hartzen zutela esan ohi da.  

Sagastizabalgo elur-zuloa 

 

Sagastizabalgo elur-zuloa

Aiako hagin zahar hau atzean utzita, xendatik jarraituko dugu pista zabal batera jaitsiz. Kilometro erdi bat bete beharko dugu Sagastizabaleko pagadira heldu eta honetan dagoen elur-zuloaren ondora iristeko. Egitura hauek Euskal Herri osoan agertzen dira, baina izen desberdinez ezagutu ohi dira: elur-zulo, izoztegi, hormagune eta elurtegi. Hemen ikusiko dugun elur-zulo honek aspaldi galdu zuen bere estalkia, eta, orain ikus daitekeena egituraren oinarria besterik ez da. Zulo hauetan gordetzen zen elurrak luzaroan irauten zuen, batzuetan ekainera arte, eta beharren arabera, inguruan zeuden auzo eta herrietara eraman ohi zen.

 

Azkorteaitzeko faila

Azkorteaitzeko faila

Gure ondarearen parte den egitura berezia atzean laga eta beste kilometro bat bete beharko dugu Azkorteko haitza dagoen hagin basoaren ondora heltzeko. Haitzaren haustura nabarmena duen haitz hauetan, Pagoetako hagin-basorik garrantzitsuenetako ikusi ahal izango dugu, gune harritsuetan bizirauten duten tamaina eta adin desberdinetako haginak. Faila geologiko bereziaren azpitik jaitsi eta bidezidor balizatuak Burnigurutzeko bidegurutzera eramango gaitu. Abiapuntura itzultzeko tenorean, hasieran Aiatik honaino egindako bidetik beteko dugu.