mendia euskaraz bizi! : Udalatx eta Besaide

2026(e)ko urriaren 25(a), igandea

Udalatx eta Besaide

Udalatx Udalako mendilerroan kokatuta dago, eta Anboto eta Aramotz gailurrekin batera lerratzen da, nolabaiteko mendilerroa osatuz. Anboto eta mendi honen artean Besaide dugu (555 m), hiru probintziek bat egiten duten tokia dena, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, alegia. Halaber, hildako mendizaleen omenezko monumentua dago bertan.

Gailurrak zerra itxura ematen dioten hainbat mutur ditu, hiru izanda gandorraren tontor nagusiak, mendebaldetik ekialdera Atxaurutxugane, Erdikoatxa edo Erdiko Axpunta eta Udalatx tontor bera (1.120 m). Ipar-mendebaldean, Santa Luziaren baseliza dagoen Artadi mendixka (500 m) eta Gongeta edo Zolotxa tontorra (704 m) ditugu, Elorrio aldera. Hego-mendebaldean, bestela Pozutxueta (182 m) tontorrak mendigunea osatzen du

Udala auzotik (Arrasate) ekingo diogu ibilbideari. Bidezidor batetik joango gara baso-pista bat aurkitu arte, eta handik igoko gara amaieraraino. Puntu horretan, bidexka hartuko dugu, aldapa handia Udalatx gailurreraino (1.120 m). Gailurrean aurrera egingo dugu (noranzko berean), gailurreriaren paraleloan. Kobaundi haitzulotik igaro eta poliki-poliki jaitsiko gara belarrezko bidezidor bateraino. Pixka bat lehenago, oso adi egon behar dugu bidea markatzen diguten mugarriei; izan ere, gune hori apur bat zaila da ondo orientatzeko. Geroago, pista batera jaitsiko gara.

Eskuineko pistatik, Yoshin Ogata japoniarrak egindako "Bizitza-iturria" izeneko eskultura aurkituko dugu. Zaragozako marmolez egindako eskultura abangoardista eta abstraktua da. Uraren eta bizitzaren zikloa irudikatu nahi du. Formari dagokionez, bere tontorrek Euskal Herriko lau herrialdeak adierazten dituzte eta oinarriko irtenguneek Iparraldeko probintziak.

Segidan Besaideko gailurrera igoko gara 550 m, hildako mendizaleen monumentua dagoen lekura. Oroitzapenaren Eguneko Jaia iraileko hirugarren igandero ospatzen da, Besaidera igota. Euskal Mendizale Federazioak bultzatuta eraiki zen Luis Pueyo arkitektoaren diseinuari jarraituz. Mont Blancen hildako lau euskal mendizaleen tragediari erantzunez altxatu zuten. Erdian 9,5 metroko harrizko dorre edo obelisko bat du, inguruan plaza zirkular bat eta Durango dakarren kanpaia dituela. Azken urteetan narriatuta egon ostean, 2023an erabat zaharberritu eta konpondu zuten.

Ibilbidearekin jarraituz, puntu honetatik iturriraino jaitsiko gara eta hemendik bi bidezidor hartzeko aukera izango dugu, bietako edozeinek zuzenean Udala auzora eramango gaituzte.